EKONOMİ

Berat Albayrak’tan mahallî para açıklaması: 1-2 ay içinde yeni adımlar atacağız

Kaynak ve Maliye Bakanı Berat Albayrak Sabah Gazetesi’nden Okan Müderrisoğlu’na konuştu. Virüs sonrasında global iktisatta yaşanacaklarla ilgili ufuk tipi yapan Albayrak, Türkiye’nin savaşta aldığı tedbirlere, bundan sonra yapılacaklara ve salgın sonrası iktisadın nasıl toparlanacağına dair her soruya cevap verdi.

 

 

İşte Albayrak’ın açıklamaları…

* Kovid-19 salgını global ekonomiyi nasıl etkiledi, toparlanma süreci için öngörünüz nedir?

 

 

Global iktisat maatteessüf salgına hazırlıksız yakalandı. 2008 sonrası para ve maliye siyasetlerinde eşgüdüm sağlanmadı. Büyümeler, hâlâ global mealde hedeflenen seviyelere ulaşamadı. Amerika Birleşik Devletleri ve gayrı gelişmiş memleketler arasında da önemli bir uyumsuzluk kelam konusuydu.

Ticaret savaşları bu uyumsuzluğun en somut ortaya çıkış biçimiydi. İlaveten Brexit ve AB kaynaklı siyasi belirsizlikler de eklendiğinde salgın global ekonomiyi de süratle tesiri altına aldı. Global ölçekte borsaların gerilemesine, umum olarak devlet risk primlerinin yükselmesine, finansal varlık kümelerinin ve gelişmekte olan memleket para ünitelerinin paha kaybetmesine, gelişmekte olan devletlerden para çıkışı yaşandığına, tüm yerkürede ekonomik aktivitenin yavaşlamasına, hanehalkı gelirlerinin azalmasına, işsizliğin artmasına şahit olduk. Salgın ne kadar süratli denetim altına alınırsa toparlanma süreci de o kadar süratli olacaktır. Devlet olarak bizim salgınla uğraşta başarılı olmamız kıymetli, fakat tam mealiyle olağanlaşmanın gerçekleşebilmesi için yakın ticaret ortağımız olan memleketler ile bize çok sayıda turist gönderen memleketlerin de ekonomik manada sıradana dönmesi kıymetli. Şunu net olarak söylemeliyim ki, devletimizin en büyük talihlerinden biri münhasıran bu türlü bir salgın periyodunda Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde, neyin ne olduğunu bilen bir takım tarafından yönetiliyor mümkündür. Bizim değerlendirmelerimize nazaran global iktisatta toparlanma 2021 yılının başlarında lakin başlayabilecek.

EK ÖNLEM ALIRIZ

* Kovid-19 uğraşında Türkiye’nin uyguladığı ekonomik reçetenin kapsayıcılığı ve aktifliği noktasında birinci olgular, geri dönüşler hakkında malumat verir misiniz?

Salgınla savaşta tarihi bir muvaffakiyet ortaya koyduk. Yerkürenin neredeyse tamamında gördüğümüz olumsuz manzaraların 1 tanesi bile memleketimizde yaşanmadı. Bundan sonra yatırımcılara, sıhhat, ulaşım, üretim, teknoloji üzere meydanlardaki kapasitemizi ya da altyapımızı anlatmayacağız. Zira tüm yerküre Türkiye fotoğrafını net bir formda görmüş oldu. En değerli kazanımlardan birisi bu oldu. Devlet olarak da bir zihinsel eşiği de aşmış durumdayız. “Biz Yapamayız” duvarı yıkılmıştır. Bundan sonrası için de gerek güçlü üretim altyapımız, gerek yerkürede Türkiye’ye karşı oluşan teveccüh, gerekse dinamik iç pazarımız toparlanma süreci ve sonrası için büyük potansiyel sunacaktır. 4.4 milyon ailemize nakdi yardım yaptık. İşini kaybeden vatandaşlarımızı da başkaca bu yardım kapsamına alıyoruz. KGF paketli İş’e Devam Paketi kapsamında 144 bin 446 firmamıza yaklaşık 121,1 milyar TL finansman sağlandı. Şirketlerin yüzde 97’sini KOBİ’ler oluşturdu. Aylık geliri 5.000 TL’den az vatandaşlarımız için sunulan destek kapsamında 5 milyon 52 bin vatandaşımıza 29.2 milyar TL kaynak sunuldu. Yaklaşık 878 bin esnafımıza 19.7 milyar TL finansman sağladık. Eksiklerimiz olabilir, lakin devamlı olarak alandan talepleri topluyor, gereken ilave önlemleri alıyoruz. Tüm müracaatlarda yüzde 85’in üzerinde, yerkürede eşi gibisi olmayan bir geri dönüş, finansman sağlama nispeti yakaladık.

OLAĞANLAŞMA İLE BÜYÜME POTANSİYELİNE DÖNERİZ

* Salgın sonrasında Türkiye’de kamu maliyesinin ve piyasaların nasıl hal alacağını düşünüyorsunuz?

Ağustos 2018’de başlayan kur akınlarının ve iktisadımızı direkt amaç alan teşebbüslerin neden olduğu tahribatla savaş ettiğimiz dengelenme sürecinin ahir bu salgına yakalandık. Mahsusen pahalılık ve nema ile savaşımızda sağladığımız kazanımlar sayesinde bugün bu denli büyük bir nakit imkânını piyasalara sunabildik. Artık dengelenme sonrası, “Katma pahalı, ihracat ve istihdama dayalı üretim” olarak tanımladığımız değişim sürecini tam mealiyle hayata geçirecek potansiyelimiz olduğunu görüyoruz. Öncelikli maksadımız bu olacak. Bu yıl süreksiz bir halde bütçe açığımız artacaktır. Lakin borç stokumuzun ulusal gelire nispeti yalnızca yüzde 32 ve bu nispette her türlü kriterde yerküre ortalamalarından çok daha uygun durumdayız. Süreç ahir yerküre ortalamaları ile farkımız bizim lehimize artacaktır, bu durum orta ve uzun vadede kredi riski algısının güzelleşmesine ek sağlayacaktır. Kamu maliyesi idaremiz manevra açısından bugün birçok devletin karşı zıdda kaldığı çaresizlikler içinde olmayıp tam karşıtı olabildiğince geniş bir meydana sahiptir. Piyasalarda da acil likidite muhtaçlığı yaşanmaması emeliyle atılan adımların olumlu sonuçlarını görüyoruz. Olağanlaşma ile birlikte Türkiye’nin güçlü büyüme potansiyeline süratle geri döneceğine inanıyorum. Ayrıyeten bono getirilerindeki düşüş finansman yükümüzü de azaltıyor.

TURİZMDE KAYIP YIL OLMAMASI İÇİN PLAN HAZIRLANIYOR

* İhracat ve turizm gelirleri noktasında yeni varsayım seviyesi nedir?

Cari açığın finansmanı için formülünüz var mı? Biliyorsunuz 2019’u Türkiye’de bir birinci olarak hem müspet büyüme hem de cari fazlanın birlikte gözlendiği bir yıl olarak kapattık. Global salgın ile birlikte dış talepte gördüğümüz düşüş ve mahsusen milletlerarası dolaşımda gördüğümüz kıymetli kısıtlamalar, nisan sonu itibarıyla ihracatımızda yıllık bazda yüzde 40 kadar bir düşüş olduğunu gösteriyor. Turizm tarafında her ne kadar yılın birinci iki ayı hayli güçlü geçmiş olsa da, muhtemelen yılın üçüncü çeyreğinden evvel kayda kıymet bir güzelleşme görmek mümkün olmayacak. Bununla birlikte, ihracat ve turizm gelirlerinde beklenen düşüşe karşın, cari açığı olumlu etkileyecek gelişmeler de görüyoruz. Kuvvet ve başka emtia fiyatlarında global bazda gözlenen kıymetli düşüş ve iç talebin daralmasıyla ithal eserlere olan talebin düşmesi, dengeleyici faktörler olarak rol oynayacak. 2020’de cari istikrarın makul ılımlı seviyelerde gideceğini görüyoruz. Devletimiz ulusal gelirin yüzde 4-5’i seviyelerinde cari açık gördüğü devirlerde dahi finansman açısından dert yaşamamıştır. Bu öngörüler ışığında ben cari açığın finansmanı manasında bir problemimiz olduğunu düşünmüyorum. Kaynak ve Maliye Bakanlığı’ndaki arkadaşlarımız, Turizm Bakanlığımız, turizmde 2020 yılının kayıp yıl olmaması için bir aksiyon planı hazırlıyorlar. Detaylar netleştiğinde onu da kamuoyu ile paylaşırız.

BİR NEVİ TEFECİLİK YAPARSANIZ DEVLET MÜSAADE VERMEZ

* Şahsi bankalar, bilhassa yabancı varlıklı olanlar Kovid-19 şokunun atlatılmasında neden elini taşın altına uzatmıyorlar?

Bu soruya bilhassa finansal mealde bir karşılık vermek sahiden güç. Verilecek kredilerinde maliyetlerin yüksek olması nedeniyle bankaların kredi vermemesi anlaşılabilir. Fakat siyaset getirisinden mevduat getirisine kadar Türk Lirası tarafında tüm getirilerin düştüğü yahut öngörülebilir bantta hareket ettiği bir devirdeyiz. Fiyatlamaları bu açıdan rahatlıkla yapıp risklerini de bu fiyatlamalarla yönetebilme imkânları olduğu çok açık ortada. Kelamını ettiğiniz bankalar maatteessüf ihtiyatlı davranıyoruz argümanıyla yaklaşık iki yıldır gerçek kesime gereksinimi olan finansmanı sağlamaktan imtina ediyor. Bugün de Kovid- 19 ile ilgili belirsizlikler devam ederken kredi kullandırmayı ticari mealde sahih bulmadıkları söyleniyor. Tabi siz, ‘şu kadar teminatım var, müşterim batarsa batsın, teminatımı alır zarar etmem,’ kanısıyla hareket ediyor ve bir nevi tefecilik tipinde bir faaliyet yürütüyorsanız, bizim de devlet olarak buna müsaade etmemiz, kimse kusura bakmasın, mümkün olmaz. Son olarak devletimizin kıymetli finansal kaynaklarının daha çokça sayıda muhtaçlık sahibinin tasarrufuna açılması maksadıyla düzenleyici kurumumuz BDDK da nispeten değerli adımlar attı. Bu noktada yeni Faal Rasyosu düzenlemeleri bu meseleye kesin bir tahlil buluyor olacaktır. Bankalardan beklentimiz gerçek dala ve hane halklarına kredi kanallarını açık tutmaya devam etmeleridir. Bu bağlamda ilgili bütün aktörlerle entegrasyon içerisinde adımlar atmaya devam edeceğiz.

KORUMACILIK ARTACAK

* Kovid-19 sonrasında nasıl bir global sistem tasavvur ediyorsunuz?

İşbirliği mi, yoksa korumacılık mı ön plana çıkacak? Birçok kolda korumacılığın artacağı, mahallî paralarla ticaretin ve istikrarlı dış ticaretin ön plana çıkacağı, hür ticaret muahedeleri ve gümrük birliklerinin yine gözden geçirileceği bir yerküreye akıllıca gidiyoruz. Biz de cari açığımız içinde kıymetli behresi olan, açık verdiğimiz devletlerle lokal paralarla ticaret ve ithalat düzenlemeleri konusunda önümüzdeki 1-2 ay içinde kararlı adımlar atacağız. Artık yeni bir sistemin ve oyun planının kurgulanması, karşılıklı eşitlik üzerine bir ticari istikrarın kurgulanması esas. Şu anda global tedarik zincirleri geri dönülemez biçimde değişiyor. Yerküre, tüm tedariğin ayan coğrafyalara ağırlaşmasının sakıncalarını gördü. Coğrafi konumumuzun sağladığı avantajları hayata geçirmek için çok olumlu bir devir olacak, çeviklik kavramının değeri ortaya çıkacak ve Türkiye birçok bölümde bunun meyvelerini alacak.

REZERVLER EHLIYETLI

Kaynak ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, son günlerde Merkez Bankası rezervlerine dair artan savlar ve swap muahedeleri konusunda kritik değerlendirmelerde bulundu. “Ülkemiz cari süreçler istikrarını sağlamıştır ve bu kanaldan önemli bir finansman gereksinimi bulunmamaktadır” bildirisi veren Albayrak, sorularımızı yanıtladı:

* Birkaç haftadır swap konusu konuşuluyor. Hangi merkez bankalarıyla swap görüşmeleri yapılıyor? Süreçler ne durumda?

G20 memleketleriyle görüşmelerimiz devam ediyor. Bu itilaflar, memleketlerin kendi paralarıyla oluşturduğu limitler çerçevesinde ikili memleket ticaretini garanti altına almak için yapılmaktadır. Farklı devletlerle hali hazırda faal swap hatlarımız da mevcut. Dış ticaretimizde kıymetli hisseye sahip olan ve açık verdiğimiz memleketlerin yanı sıra muaf ticaret ittifakımız olan tüm devletlerle lokal parayla ticareti gerçekleştirmek için swap muahedeleri için görüşüyoruz.

ATAKLAR 2018 UZANTILI

* Doların yükselişini baskılamak için Merkez Bankası rezervlerinin satıldığı, rezervlerin zayıf kaldığı söyleniyor…

Merkez bankamızın rezervleri, memleketimizin kısa vadeli döviz likiditesi muhtaçlığını karşılamak için kafidir. Bu mevzuda yapılan siyasi kaynaklı tezviratın emeli devlette bir panik havası oluşturmak, yurt içi yerleşiklerin döviz talebini körüklemek, yabancı anaparayı korkutup kaçırmaktır. İçinden geçtiğimiz süreçte, gelişmekte olan memleketlerden önemli ölçüde varlık çıkışı oldu. Piyasalarda çok kısa vadede, çok yüksek ölçülerde döviz talebi oluştu. Bu tip periyotlarda, tüm merkez bankaları üzere bizim merkez bankamız da piyasadaki oynaklıkları azaltmak, döviz kurlarında gerçekleşebilecek sert hareketlerin piyasalarda ve ekonomik aktivitede oluşturabileceği yan tesirlerini sınırlamak için piyasaya döviz likiditesi sağlamış olabilir. Esasen gelişmekte olan devletlerin rezerv biriktirmesinin sebeplerinden biri de bu türlü güç periyotlarda piyasalara döviz likiditesi sağlayabilmektir. Dış finansman konusunda oluşturulmak istenen hava Ağustos 2018’de başlayan akınların uzantısıdır.

TL’DE KALAN DAIMA KARLI ÇIKTI

* Kurlarda son devirde gözlenen hareketliliğin yönetilebilir seviyede tutulması ve bilhassa iktisada döviz enjeksiyonu için ne yapacaksınız?

Oynaklık sadece bizim para birimizde değil tüm para ünitelerinde ortaya çıkmış durumda. Bu bunalımın başından itibaren gelişmiş devlet para üniteleri dahi eurodan yen’e dolar karşısında çok önemli bir oynaklık gösterdi. Ekim 2018 başlangıcından bu yana yabancıların dolar satıp o memleketin lokal para ünitelerine ve o para ünitesine ilişkin faizlere yatırım yaptıkları para üniteleri içerisinde TL hala karda olan nadir birkaç para ünitesinden biridir. Öbür bir deyişle o tarihten bu yana TL’ye geçen konumlar dolar getirilerinin yüzde 13 kadar daha ziyade bir getiri sağlamışlardır. Aslında uzun vadeli baktığımızda çok net görüyoruz ki TL konumu meydanlar uzun vadeli daima haklı ve karlı çıkmışlardır. Buna karşın, görüyoruz ki, siyasi tasavvurlarla hareket eden belli başlı bir kesim, Merkez Bankamızın rezerv seviyesini bahane ederek piyasalarımızda bir panik havası oluşturma ve Türk Lira’sını basınç altında tutma gayreti içinde. Mahsusen yurtdışında yayın yapan ve geniş bir takipçi kitlesi olan birtakım basın-yayın organları, güya yerkürede gayrı memleket kalmamış üzere daima olarak Türkiye’yi gündemde tutmakta, oluşturdukları gerçeklerden uzak olumsuz gündemle, memleketimizin itibarına ve finansal güvenliğine taarruzlarda bulunmaktadır.

* Rezervler borçları ödeyecek durumda yani…

Devletimiz cari süreçler istikrarını sağlamıştır ve bu kanaldan önemli bir finansman muhtaçlığı bulunmamaktadır. Hem bankalarımızın hem de finansal olmayan firmalarımızın kısa vadeli döviz açık konumu bulunmamaktadır; yani, bankalarımızın ve gayri firmalarımızın kısa vadeli yurt dışı borçlarını külliyen kapatmaya yetecek kadar döviz varlıkları bulunmaktadır. Dış borcumuzun kıymetli bir kısmı dış ticaretle ilgili finansmanların yanı sıra bankacılık kolunun istikrarlı mevduat finansmanından oluşmaktadır. Devletimizin dış borç geri ödeme takvimi son radde rahat durumdadır. Gerek bankalarımız gerekse de gerçek dal firmalarımız geçmiş buhran periyotlarında dahi borçlarını yüzde 90’lar seviyesinde yüksek orantılar ile çevirebilmişlerdir; bu yılın mart ve nisan ayında, küresel piyasaların son kademe çalkantılı olduğu periyotta dahi, yenilemeler geçmişteki seviyelere yakın seyretmiştir, Merkez Bankamızın yekun rezervleri 86 milyar dolar seviyesinde ve mevcut fotoğrafta vadesi gelecek yurt dışı finansal borçları karşılamak için ziyadesiyle kafidir.

YILI OLUMLU BÜYÜMEYLE KAPATIRIZ

* 2020 yılında enflasyonist presin azalacağı görülüyor. Gerek mali genişlemenin denetimi gerekse makro istikrarlar bakımından yılın kalan periyodu için öngörünüz ve önlemlerinizi nelerdir?

Mevcut koşullar altında hanehalkı tüketimi de yavaşlama eğilimi göstermekte. Öncü olgular aktivite seviyesinde dengelenme ve toparlanma ima etse de mahsusen yılın 2. yarısında güzelleşen inanç ortamı, düşük nema hadleri ve yüksek çıktı açığı enflasyonist tesirler doğurmadan büyümenin sağlanması konusunda destekleyici ögeler olacaktır. Bu bağlamda son çeyrekte ekonomik büyümenin de alışılagelmiş seyrine döneceği ve yılı müspet bir büyüme performansıyla tamamlayacağımızı düşünüyoruz.

YABANCI YATIRIMCILARLA TEMASTAYIZ

* Son yıllarda gelişmekte olan devletlerin tahvil/bono ve pay senedi piyasalarından çıkışlar yaşanıyor. Mahsusen yılbaşından bu yana bu ağırlaştı. Sizce yabancı yatırımcı tekrar yatırım yapmaya ne hengam başlar?

Bu Türkiye’ye has bir durum değil. Tüm gelişmekte olan devletlerde yaşanıyor. Kısa vadeli spekülatif yatırımcıya çok sıcak bakmadığımızı ve bu sıcak paranın gerek girerken gerekse de çıkarken finansal istikrarsızlık yarattığını biliyorsunuz. Biz devletimizin potansiyeline inanan ve devletimize uzun vadeli yatırım yapacak yabancı yatırımcı istiyoruz. FED ve ECB son aylarda bilançolarını tarihte görülmemiş seviyelerde genişletti, nakdî genişlemeye gitti. Pahalılık, büyüme ve finansal getirilerin sıfır seviyesinde seyrettiği Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’da bu paraların kısa vadede geri çekilmesi mümkün görünmüyor. Salgın ile ilgili telaşların azalacağı, olağanlaşmanın başlayacağı ileriki günlerde, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa kaynaklı getiri arayışı içerisinde olan yatırımcıların devletimize ve öbür gelişmekte olan devletlere yüklü ölçüde anapara taşıyacağını düşünüyoruz. Biz devletimize inanıp uzun vadeli yatırım yapan portföy yatırımcıları ile devamlı temas halindeyiz. Bu hafta da kendileri ile telekonferans yoluyla bir araya geleceğiz, niyetlerimizi aktarıp merak ettikleri mevzularda sorularını yanıtlayacağız.

Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı